Taalontwikkeling; van eerste woordjes en stimuleren woordenschat

Eén van de bijzondere mijlpalen in de ontwikkeling van je kindje is het leren praten. De eerste woordjes voelen heel bijzonder en je hoopt stiekem dat zijn of haar eerste woordje voor jou bestemd is! Maar oma wil dit ook graag, dus ook zij vist steeds bij haar kleinkind naar het eerste verstaanbare geluidje: “Zeg eens oma…OOMMAA!” Maar wat is nu de gewone gang van zaken bij de taalontwikkeling van een klein mensenkindje?

Leren praten

Leren praten doe je natuurlijk niet zomaar. Omdat kinderen over de hele wereld volgens een zelfde patroon het proces doorlopen, is de taalontwikkeling dus blijkbaar een aangeboren eigenschap. Natuurlijk zal het ene kind sneller zijn dan het andere, maar de gewone ontwikkeling gaat in zogenaamde mijlpalen. Een kind heeft al snel door dat praten voordelen oplevert. Hij kan zo immers duidelijk maken wat hij wil. Dat blijkt al als huilen betekent dat mama je komt voeden. Maar natuurlijk is het duidelijk uitspreken een nog betere manier. Een grote stimulans voor de baby/peuter om zichzelf verstaanbaar te maken. En een grote frustratie als het niet lukt!

Voor de geboorte

Wist je dat de taalontwikkeling eigenlijk al vóór de geboorte begint? Natuurlijk nog niet met het uitspreken van woorden maar doordat de baby al geluiden kan waarnemen, neemt het al wel o.a. de stemmen waar van zijn ouders. Vaak ontwikkelt het hierdoor al een voorkeur voor geluiden. Bij één van mijn zonen merkte ik inderdaad dat bepaalde muziek hem rustig maakte. Dit was absoluut geen rustige muziek, maar wel de cd die ik aan het einde van mijn zwangerschap veel had geluisterd.

De eerste maanden

De eerste maanden gaat het herkennen van geluiden door. Bepaalde geluiden zullen de kleine baby geruststellen en doen begrijpen wat er gaat komen. De toon van het gesproken woord zal hem of haar duidelijk maken wat er is. Pas zes weken oud gaat de baby al zachtjes aan beginnen met het uitproberen van klanken. Hij (of zij, natuurlijk) is vooral aan het experimenteren met hard en zacht en gaat bijvoorbeeld proberen om te blazen e.d. De eerste klanken zijn ‘ah’, ‘oh’, ‘uh’ en ‘eh’. Dit soort klanken wordt door alle kinderen over de hele wereld gemaakt. Overigens is dit niet alleen de opstap naar het produceren van geluidjes, maar stimuleert ook de mondspieren, de lippen en de tong.

De eerste klanken

Een baby van zes maanden zal gaan beginnen met brabbelen, wat de opstart is van het uitspreken van echte woorden. Jouw baby gaat proberen om verschillende klanken te maken. De zogenaamde ‘open klanken’ zijn daarbij het eenvoudigst en zullen dus als eerste klinken. Hier valt de a en de e onder. Of de dichte klanken, zoals de m en de p. Vandaar de reden dat de eerste woordjes vaak papa en mama zijn… Daarna volgen woordjes met meerdere medeklinkers in één woord. Grappige klanken als ‘mamadada’ ontstaan dan. Een baby van 8 maanden begint te begrijpen dat jij reageert op wat hij zegt.

De eerste echte woordjes

Wat kan je trots zijn als je baby zijn eerste woordje zegt. En dan vooral als het mama of papa zegt. De twee mooiste woordjes op deze wereld! Gemiddeld zeggen kinderen rond hun eerste verjaardag hun echte eerste woordje. Logisch dat het meestal woorden zijn voor dingen die ze veel zien of belangrijk vinden. Natuurlijk papa en mama, maar ook namen van dieren zijn favoriet. Poes of hond, bijvoorbeeld. Speelgoed is ook wel fijn om te kunnen benoemen, zodat ook een auto, een pop of een bal al snel een naam heeft. Uiteraard leer je alles niet in één keer, dus veel dingen krijgen eerst een eenvoudigere naam. Zo zal een dier vaak eerst benoemd worden met het geluid wat het produceert. En in deze periode krijg je ook die leuke andere woorden, doordat een naam erg moeilijk is om uit te spreken. Veel ouders zullen je leuke voorbeelden kunnen geven. De r of de g wordt bijvoorbeeld overgeslagen, of bepaalde letters door makkelijkere letters vervangen.

De volgende stap is het aan elkaar plakken van 2 woorden tot minizinnetjes. ‘Mama fles’, bijvoorbeeld, als een kindje wil dat zijn moeder hem te drinken geeft.

Lees ook: Baby’s eerste woordje; 6 tips voor taalstimulering

Woordenschat stimuleren

De woordenschat wordt in de dreumesfase snel uitgebreid. Gemiddeld spreken kinderen van 18 maanden zo’n 50 woorden! Een kind van 2 zit meestal al op 200 woorden. Overigens snappen kinderen meer woorden dan ze zelf kunnen spreken!

Tip 1: Praat!

Het uitbreiden van de woorden van je kinderen begint door te praten in gespreksvorm! Dus leg die iPad aan de kant en ga lekker samen kletsen. Door met elkaar in gesprek te gaan kun je vragen stellen en je kind meer aan het woord laten. Onderzoek heeft uitgewezen dat veelvuldig praten met je kind op jongere leeftijd zorgt voor een grotere woordenschat op latere leeftijd!

Tip 2: Speel!

Door middel van het spelen van taalspelletjes met je kinderen werk je ook aan je woordenschat. Vooral het piepspel is erg leuk en leerzaam. Je kunt het spel thuis gemakkelijk maken. Je kiest een woord wat je kinderen moeten raden, maar geeft er alleen een omschrijving van. Op de plaats van het bedoelde woord zeg je ‘piep!’! Je kinderen moeten dan raden wat de piep is. Bijvoorbeeld: ‘Een piep is een dier dat hinnikt.’ Je leert niet alleen je woordenschat uitbreiden, maar hebt ook een gezellige middag!

Tip 3: Lees!

Misschien een heel voordehandliggende tip, maar lees je kinderen geregeld voor uit verschillende boeken. Hierbij kun je ingaan op bijzondere woorden in het voorgelezen verhaal.

Tip 4: Leer!

Koop een taalscheurkalender voor je kinderen op de wc! In de vrolijke kalenders worden woorden uitgelegd, maar vind je ook leuke woorden, taalblunders, puzzels en raadsels. Een tip voor jong en oud.

Tip 5: Kook!

Er bestaan al tientallen verschillende kookprogramma’s in Nederland maar de allernieuwste kooktrend is: koken met taal! Dit kookboek van Wim Daniëls staat vol met amusante woordvondsten en woordspelletjes die zo gebracht worden alsof het om recepten gaat. Je maakt verrukkelijke gerechten en leert tegelijkertijd hoe mooi onze taal is.

Lees ook: Je baby leren lezen?

Benoemen

Het maakt niet uit wat je doet maar benoem het. “Ik ga nu je luier schoonmaken”, “Lekker ruikt het hier. dat is lavendel”, “Ik ga even naar de wc toe” gewoon de alledaagse handelingen werken dan het beste. Of wat we hier vaak doen aan tafel “Mondje open, goedzo, Hap” (en dan natuurlijk zelf ook met mond wagenwijd open voordoen). Herkenning is vaak heel belangrijk; ze moeten een bepaald woord aan een beeld kunnen koppelen. Daarom vond ik het heel bijzonder nadat manlief een houten pinguïn had aangewezen en benoemd onze dochter in de dierentuin een ‘echte’ pinguïn herkende en benoemde. Zo blijkt maar weer, kinderen begrijpen je veel sneller dan je denkt. De passieve woordenschat, woorden die kinderen kennen is altijd groter dan de actieve woordenschat, woorden die kinderen uitspreken. Vooral als je regelmatig herhaalt zal de woordenschat snel uitbreiden.

Na het benoemen zal het kind al snel voorwerpen gaan aanwijzen die je moet benoemen, naar de fase waarin het zelf woorden noemt en jij het kan aanwijzen.

Voorlezen

Al is je baby nog zo klein, het zal ervan genieten om je stem te horen tijdens het voorlezen van een boek. Maakt niet eens uit wat je voorleest. Zo las manlief onze dochter voor uit de tijdschriften die hij zelf las. Met drie maanden zijn ze ook allebei lid geworden van boekstart zodat we regelmatig naar de bibliotheek gaan. Als ze ouder worden doen boeken met plaatjes het ook altijd erg goed. Hier kan je de favoriete kinderboeken hier in huis vinden. Zo hoef je niet zelf kletsverhalen tegen je kind op te gaan hangen. Voorlezen kan gewoon overdag, lekker samen op de bank. Of onderdeel worden van het bedritueel. Vaak vinden ze het ook heel fijn om zelf te ‘lezen’. Daarom hebben we een mandje met kartonnen / houten / stoffen boekjes die ze ‘zelf’ mogen pakken en lezen. Een mand beneden met wat mooiere boeken of om voor te lezen en op de kinderkamer een hele rij met boeken voor als ze wat ouder zijn. Op een hoogte waar ze nu zelf nog niet bij kan.

Op de website van Boekstart vind je meer informatie en tips over het voorlezen aan kinderen.

Geef aandacht

Het allerbelangrijkste; geef aandacht aan je kind. Zodat het zich gehoord voelt. Hoe lastig het ook is, probeer datgene waar je mee bezig bent even neer te leggen als je kind iets belangrijks komt vertellen. Dit is zo goed voor het zelfvertrouwen van het kind waardoor het zich gemotiveerd voelt om verder te gaan. In het begin zal een kind vaak voor papegaai spelen en jouw woorden herhalen. Wat ik zelf vaak doe is als er iets gezegd wordt de zin proberen te herhalen (al dan niet in de juiste formulering  / uitspraak), aan verbeteraars hebben kinderen niet veel, dat komt vanzelf wel. En stel ze vragen, daag ze uit om verder te gaan. En ja, ik vind het zelf ook belangrijk om ze de hemel in te prijzen. Hier in huis hoor je niet voor niets heel vaak het woordje goedzo.

Samen spelen

Onder andere de taalontwikkeling bij onze dreumes is heel snel gegaan toen een pleegkind van een jaar ouder hier in huis kwam. Ondanks zijn taalachterstand liep hij toch voor op onze dreumes. Kinderen doen na, en willen zich kunnen uitdrukken. In het begin zal dit veel met gebaren gepaard gaan, bijvoorbeeld het uit de handen trekken van een speelgoed waar het kind mee wilt spelen. Toch gaat dit al vrij snel, of het kind ouder is, of juist jonger zodat het dingen zal gaan uitleggen maakt niet uit. Het moet vooral vrij en open gaan. Geen gedwongen situatie, maar gewoon gezellig spelen. Terwijl jij iets anders aan het doen bent of met de moeder op de bank een kopje thee drinkt.

Aanmoediging, beloning, enthousiasme, rust, samen doen, ontdekken, uitdagen, ondernemen, beleven, volgen… het zijn allemaal begrippen die passen bij de taalstimulering van een kind. Wil het toch allemaal niet zo gaan als je hoopt, kijk dan of het gebruik van babygebaren iets voor je is.

Lees ook: Samen spelen met je baby

Peuter- en kleuterfase

In deze fase zullen de zinnen langzaam langer worden en zullen de kleintjes steeds verstaanbaarder worden. Zeker voor buitenstaanders, want papa en mama groeien immers met het kindje mee en zullen hun uk al snel begrijpen. Natuurlijk zal ook de woordenschat steeds uitgebreider worden. Daarnaast zal een kind ook steeds meer met taal gaan doen. Hij of zij zal niet meer alleen maar dingen benoemen en dingen vragen om zijn of haar zin te krijgen, maar ook de taal gaan gebruiken om dingen uitgelegd te krijgen. Bekende vragen als ‘waarom’ zijn dan niet van de lucht. Je moet de wereld om je heen toch gaan begrijpen, niet waar?!

Ontwikkeling taalgevoel

Het Nederlands is één van de moeilijkste talen ter wereld. Alleen het Chinees zou ingewikkelder zijn. Dit vanwege de grote diversiteit aan regeltjes. Overal zijn er weer uitzonderingen voor. Voor niet-native-speakers daardoor niet makkelijk te leren. Om het taalgevoel te ontwikkelen van je kind wordt daarom geadviseerd om series eens te kijken in een andere taal. Met name animatieseries met figuren die de kinderen heel goed kennen, lenen zich hier uitstekend voor. Niet voor niets heeft de Engelse Dora tegenwoordig een Spaanse variant met Diego. Ze kunnen het verhaal volgen aan de hand van de beelden die voor hen bekend zijn. En maken tegelijkertijd kennis met een nieuwe taal. Als je dochter ook zo fan is van Frozen kun je dit eens in het Engels afspelen. Of denk eens aan Peppa Pig in het Frans of Duits?

Hoe help je je kind met de spraak en leren praten?

Natuurlijk is goed leren praten erg belangrijk en jij, als ouder, kan je kindje hier zeker bij helpen. Hier een aantal tips:

  • Spreek zelf duidelijk en rustig, zodat je kindje alle klanken goed kan verstaan. Hij imiteert jou immers!
  • Lees veel voor, dat is niet alleen heel gezellig maar leert jouw kind ook meteen nieuwe woorden.
  • Klets gezellig tegen hem, terwijl je hem verzorgt, hoe klein hij ook is. Het stelt hem gerust én het is goed voor zijn taalontwikkeling.
  • Zingen is ook leuk!
  • Spreekt je kindje het woord niet duidelijk uit? Ga hem niet steeds corrigeren, dat maakt alleen maar onzeker. Maar zeg het woord zelf heel duidelijk in bijvoorbeeld je antwoord.
  • Geef je kind de kans om te praten. Weet jij best wel wat het wil of wat het als antwoord wil geven? Heb even geduld, zodat hij of zij het zelf kan zeggen!
  • Let ook op of je kind wel goed alles kan horen. Een slecht gehoor is een grote boosdoener bij een slechte taalontwikkeling!
  • Lekker terug brabbelen tegen je baby? Doen! Groot plezier en je baby ontdekt het belang van communiceren.
  • Misschien verwacht je het niet, maar sommige apps zijn zo gek nog niet. Er zijn speciale apps voor het stimuleren van taal. Af en toe hiermee bezig zijn, goed afgestemd op de leeftijd van je kindje, kan zeker een goede oefening zijn.
  • Benoem de dingen die je ziet en doet.

Als je kindje achterloopt

Uiteraard zijn niet alle kinderen hetzelfde en net als met lopen zal het ene dreumesje sneller zijn in zijn spraakontwikkeling dan een ander hummeltje. Dus je hoeft je niet meteen druk te maken. Maar wanneer moet je je hier nu wel zorgen over gaan maken? Overleg met je huisarts of op het consultatiebureau als je je zorgen maakt. Zij zullen jou goed kunnen adviseren. Let zelf bijvoorbeeld eens op of je kindje wel goed kan horen (reageert het bijvoorbeeld op je stem als het jou niet ziet?) en zorg voor genoeg stimulatie. Laat hem of haar de dingen benoemen voordat je doet wat hij of zij wil. Zo kan je jouw dreumes uit de tent lokken om te gaan praten en voelt het kind ook de noodzaak om zich te kunnen uiten. Natuurlijk kan er meer aan de hand zijn en is logopedie noodzakelijk of blijkt er een andere oorzaak te zijn, zoals autisme. Daarom én om je niet onnodig zorgen te maken, is overleggen met een arts zeker goed.

Wil Cats
Volg me via:

Wil Cats

Schrijfster at geWILde teksten
Trotse moeder van 4 zoons, gelukkig getrouwd en vrouwtje van een hele 'veestapel'. Maar ook schrijfster in allerlei vormen: zowel voor het geld als voor de passie. Mijn favoriete onderwerp? Precies: kinderen!
Wil Cats
Volg me via:

Latest posts by Wil Cats (see all)

Summary
Review Date
Reviewed Item
Taalontwikkeling kind; van eerste woordjes tot woordenschat stimuleren bij peuter en vergroten spraak
Author Rating
51star1star1star1star1star

No Comments

Enroll Your Words

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

To Top