Als je baby vier maanden is kun je beginnen met het geven van vaste bijvoeding, al dan niet gepureerd. Bij onze zoon zijn we met vijf maanden begonnen. Met name omdat hij bij de controle op het consultatiebureau niet zo heel veel was aangekomen. De borstvoeding is op die leeftijd echter nog steeds het belangrijkste, het bevat alle voedingsstoffen die meneer nodig heeft. Daarom is er ook sprake van bijvoeding. We begonnen met het geven van een lepeltjespapje. En later met een fruit- en groentenhapje. Het advies of je eerst moet beginnen met groenten of fruit wisselt per jaar dus dat moet je op gevoel doen en kijken naar wat je kind aangeeft.

Lees ook: Borst- of flesvoeding; wat heb je nodig en moet je in huis hebben?
Lees ook: Hoe lang mag een baby slapen zonder voeding / hoeveel tijd tussen twee voedingen / wanneer wakker maken?

Voeding baby 0 tot 4 maanden

In deze periode krijgen baby’s enkel borst- of flesvoeding.

Bij borstvoeding betekend dit gemiddeld 8 tot 10 voedingen per dag, waarbij er gelet wordt op de vraag van de baby. Na vier maanden is dit meestal teruggebracht naar 5 a 6 keer per dag, om de drie uur. Krijgt de baby gekolfde melk dan zal dit meestal 200 mL zijn. Over het algemeen zorgt borstvoeding ervoor dat de baby ‘slechts’ een poepluier per week heeft.

Lees ook: Borstvoeding; moedermelk geven aan je baby. Alles van de eerste colostrum, tot aan aanmaak, problemen en lactatiekundige.
Lees ook: Colostrum; eerste baby melk na zwangerschap. Van wat is het tot werking, en ervaringen.

Bij flesvoeding wordt er in eerste instantie ook 8 tot 10 keer gevoed met maximaal 50 mL (de inhoud van de maag van een pasgeboren baby). In vier maanden loopt dat terug naar 5 keer per dag 210 mL en gemiddeld een poepluier per dag. Voor baby’s die veel last hebben van reflux kan een oplossing met johannesbroodpitmeel proberen.

Lees ook: Flesvoeding schema voor je baby met tijden en hoeveelheden per maand en ervaringen 
Lees ook: Flesweigeraar; Tips voor als je baby fles niet snapt / kunstvoeding weigert

Voeding 4 tot 6 maanden

Op deze leeftijd is melkvoeding nog steeds de belangrijkste voeding voor je baby. Vaste voeding is een zogenaamde bijvoeding.

Als je borstvoeding geeft zullen dit minimaal 4 a 5 voedingen per dag zijn, meer mag je natuurlijk altijd op verzoek geven.

Als je flesvoeding geeft zijn dit 4 a 5 flesjes om de 5/6 uur van 150 tot 210 mL per flesje.

Daarnaast kan je kiezen voor de introductie van vaste voeding. Vroeger adviseerde het consultatiebureau om te wachten tot 6 maanden voor er begonnen kan worden met de eerste hapjes vaste voeding. Het voedingscentrum adviseert dit nog steeds. Tegenwoordig wordt er meer gekeken naar de baby zelf en kan dit ook al vanaf vier maanden. Als een baby smakgeluidjes gaat maken, of je nadoet tijdens het eten kan dit een signaal zijn dat hij er klaar voor is. Het geven van bijvoeding kan echter wel betekenen dat de melkproductie terugloopt. De kans op voedselallergie is groter als je pas na 6 maanden begint met bijvoeding van je baby. Onderzoekers raden daarom tegenwoordig aan te starten met de eerste oefenhapjes vanaf 4 maanden. Twijfel je of je met 4 of 6 maanden moet beginnen lees dan eens dit verhaal. Eerder beginnen met vast voedsel kan het risico op het ontwikkelen van een voedselovergevoeligheid vergroten en een negatief effect hebben op je melkproductie.

Met oefenhapjes went je baby aan andere smaken dan die van warme melk. Hij leert happen van een lepel en oefent de mondspieren. Dit is goed om te leren praten straks. Een andere manier van eten is wennen. Je baby zuigt meer van het lepeltje dan dat hij hapt. Maar je zult zien: het gaat steeds beter. De eerste hapjes vervangen nog geen borst- of flesvoeding, een eetlepel fruit of groenten per dag is meer dan voldoende. Wel kun je het aanbieden van de oefenhapjes het beste proberen op het moment dat je baby anders een voeding krijgt. Vul dit aan met de gewone melkvoeding. Langzaamaan eet je baby steeds meer en vervangt het één borst- of flesvoeding zodat je kan gaan afbouwen. Als je baby gewend is aan vast voedsel, is het tijd voor een tweede vaste voeding.

De eerste stapjes kunnen zijn het vervangen van de fles rond 9 uur door een flesje met rijstebloem, maïsmeel of pap, aangemaakt met nutrilon of moedermelk (voor het laatste is er speciale biologische rijstebloem op de markt). Dit verdraagt je baby het beste en zo leert je baby te happen van een lepel. Rond 15.00 kan er een kleiner flesje gegeven worden in combinatie meteen paar hapjes groenten of fruit. Als een baby maar een hapje wilt of het uitspuugt is dit geen probleem, dit hoort bij het leerproces. Gemiddeld moet een baby iets 10x geproefd hebben voordat het gewend is aan de nieuwe smaak.

Na een paar dagen kun je je baby laten proeven van fijngemalen fruit en groente. Zorg ervoor dat het eten gepureerd en half vloeibaar is. Pap, fruit en groenten kun je bijvoorbeeld aanlengen met de melk die je baby gewend is te drinken. Je kunt groente en fruit ook stomen of koken en af laten koelen. Dan is het vruchtvlees zachter. Waar je mee begint maakt niet uit, zolang het een paar hapjes zijn. Borstvoeding blijft het belangrijkste. In het begin kun je verschillende smaken beter niet mengen. Je baby heeft tijd nodig om te wennen aan de verschillende smaken. Deze onderscheidt hij beter als je ze apart aanbiedt. Als je baby eenmaal aan verschillende soorten is gewend, kun je ze natuurlijk wel mengen. De vaste voeding is dus nog geen vervanging van een fles, maar meer bedoeld aan het wennen van nieuwe structuren en een nieuwe handeling.

Vaste voeding baby 6 tot 8 maanden

Borstvoeding bevat de eerste zes maanden alle benodigde voedingsstoffen voor een gezonde, voldragen baby. Bovendien voorziet borstvoeding in een emotionele behoefte van het kind. De Wereldgezondheidsorganisatie en Unicef adviseren dan ook om in ieder geval zes maanden uitsluitend borstvoeding te geven. Na die eerste zes maanden zijn de meeste baby’s toe aan het leren eten van ander voedsel; hun darmen zijn voldoende uitgerijpt om de eerste kleine hapjes te kunnen verteren.

In deze periode blijft melkvoeding de standaard ‘maaltijd’ van een baby maar kan je fijngemalen hapjes rustig vervangen door vaster voedsel. Een baby mag zijn eerste boterhamkorstjes gaan eten (om te oefenen met kauwen). Het groenten en of fruithapje mag ook minder fijn zijn, zo kan je zachte stukjes banaan geven of gestoomde broccoli. Hoeveel het kind eet verschilt per kind. Een goede vuistregel is; jij bepaalt wat het kind eet, hij bepaalt hoeveel hij eet.

Vanaf zes maanden mag je baby graanproducten hebben. Na de eerste groente- en fruithapjes kun je starten met gluten in kleine hoeveelheden. Bijvoorbeeld kleine stukjes beschuit in een fruithapje. Geef kleine hoeveelheden, zodat je baby nog voldoende melk blijft drinken. Je kunt er nu ook een broodkorstje bij geven. Zo leert je kind kauwen, ook als het nog geen tanden en kiezen heeft. Je kleintje bijt en sabbelt met de kaken. Dat is goed voor de mondspieren. Verder ga je gewoon door met de kleine oefenhapjes, alleen prak je ze nu iets minder fijn.

Het voedingsschema van een baby op deze leeftijd kan er als volgt uit zien. Dit hoeft niet gelijk het volledige dagmenu te zijn, bouw dit rustig op.

  • 4 tot 6 melkvoedingen per dag (borst of flesvoeding)
  • Hapjes opbouwen tot 1 volledige brood / pap of avondmaaltijd
  • Fruithapje; 50 gram fruit of groenten

Vaste voeding baby 8 tot 10 maanden

Met het geven van oefenhapjes ga je door tot je kindje 8 maanden is. Vanaf 8 maanden vervang je langzaamaan de melkvoeding voor echte maaltijden. Als je flesvoeding geeft, zal er een flesvoeding afgaan. Als je borstvoeding geeft, merk je misschien dat je baby minder bij je wil drinken. Of je baby nu fles- of borstvoeding krijgt, hij bepaalt in zijn eigen tempo de overgang naar vaste voeding. Vertrouw op je kind, hij geeft het zelf aan. Maak er ook geen strijd van als hij geen zin in eten heeft. Pushen werkt vaak averechts.

In deze periode kan de melkvoeding voorzichtig vervangen worden door een volledige vaste maaltijd. In de praktijk betekend dit een groentenhapje met een fijngeprakte aardappel of pasta. Een goede vuistregel bij het wennen: Er is zeker een week voor nodig om een maaltijd stap voor stap zo groot te maken dat 1 van de melkvoedingen weggelaten kan worden. Laat je kind eerst even wennen aan de nieuwe situatie voor je een volgende melkvoeding vervangt.  Let er wel op dat je je kind nog 2 á 3 melkvoedingen per dag blijft geven. Dat kan borst- of flesvoeding zijn.

Naast de vaste voeding kan je baby ook beginnen met het leren drinken uit een beker. Dit kan een fles zijn met handvaten die hij zelf kan vasthouden of een tuitbeker. In de beker kan je het beste water doen.

Vergeet geen foto’s te maken als je kind iets nieuws voorgeschoteld krijgt! Geef het ook de kans om als je de tijd ervoor hebt zelf te leren eten met een lepel. Bijvoorbeeld magere yoghurt is hiervoor zeer geschikt. Je kan je kind dit als toetje geven of kiezen voor een paar slokjes aan de borst. Is ook een prima alternatief als je bezig bent met het afbouwen van de avondfles.

Het voedingsschema op deze leeftijd kan er als volgt uit zien;

  • Ontbijt; Borstvoeding of 200 ml opvolgmelk (eventueel met 2-3 schepjes rijstebloem)
  • Lunch; Bord pap van 100 ml opvolgmelk met rijstebloem of stukjes bruin brood + borstvoeding of fles van 100 ml opvolgmelk.
  • 1 a 2 tussendoortjes; 50 tot 100 gram fruit of groenten en beker water
  • Avondeten; Maaltijd van circa 200 gram. Ideale samenstelling is 100 gram groente, 80 gram aardappelen / rijs / pasta en 20 gram vlees in combinatie met borstvoeding of een fles van 100 ml opvolgmelk.
  • Laatste voeding; Borstvoeding of 200 ml opvolgmelk. (eventueel met 2 a 3 schepjes rijstebloem als je kind snel honger heeft of om doorslapen te stimuleren)

Lees ook: Laatste voeding afbouwen; wanneer avondfles eraf?
Lees ook: Baby leren drinken; 10 tips van fles naar rietjes / drinkbeker 

Vaste voeding baby 10 tot 12 maanden

Vanaf 10 tot 12 maanden leert je kind uit een beker drinken en leert het eten met een lepel. Je kind gaat nu echt maaltijden eten. Het is beter om je kind tussendoor niet te veel te laten eten. Het moet tenslotte genoeg eetlust overhouden voor de maaltijden. Je kunt het best op een vast moment iets tussendoor geven. Je kind leert daardoor dat het alleen op die tijden iets krijgt. Gezonde tussendoortjes zijn bijvoorbeeld fruit, een soepstengel, rozijntjes, kleine tomaatjes, een wortel of stukjes komkommer.

Het voedingsschema op deze leeftijd kan er als volgt uit zien;

  • Ontbijt; Bord pap van 100 ml opvolgmelk of stukjes bruin brood + borstvoeding of fles van 100 ml opvolgmelk.
  • Lunch; Bord pap van 100 ml opvolgmelk of stukjes bruin brood + beker water
  • 2 tussendoortjes; 50 tot 100 gram fruit of groenten en beker water
  • Avondeten; Maaltijd van circa 200 gram. Ideale samenstelling is 100 gram groente, 80 gram aardappelen / rijs / pasta en 20 gram vlees in combinatie met beker water
  • Laatste voeding; Borstvoeding of 200 ml opvolgmelk. (eventueel met 2 a 3 schepjes rijstebloem als je kind snel honger heeft of om doorslapen te stimuleren)

Vaste voeding baby 12 maanden

Vanaf 1 jaar is de baby groot genoeg om met het gezin mee te eten. Dit betekend drie maaltijden per dag en een paar gezonde tussendoortjes. Ook halfvolle melk mag een kind nu gaan drinken. Echter blijft wel gelden dat kinderen scherpe of hele duidelijke smaken niet waarderen en moeten leren kennen dus je beter niet teveel kruiden kan gebruiken. Je kind mag in principe alles uit de Schijf van Vijf eten wat jij ook eet, maar dan wat minder. Als je kind gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf (en extra vitamine D slikt), dan krijgt hij voldoende goede voedingsstoffen binnen. Voedingsstoffen zijn eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en mineralen. Al deze voedingsstoffen gebruikt je kind om te groeien. Varieer vooral met groente en fruit. Verder heeft je kind nog weinig ruimte voor producten die niet in de Schijf van Vijf staan, zoals koekjes en zoete dranken. Zo mag je kruiden gaan gebruiken en koemelk geven. De kans op een allergie is nu kleiner. Let ook op met rauwe dierlijke producten omdat je kind daar sneller een voedselinfectie van krijgt. Probeer nieuwe smaken wel stapsgewijs te introduceren zodat je kindje rustig kan wennen.

Het voedingsschema op deze leeftijd kan er als volgt uit zien;

  • Ontbijt; Bord pap van 100 ml opvolgmelk of stukjes bruin brood + borstvoeding of beker melk
  • Lunch; Bord pap van 100 ml opvolgmelk of stukjes bruin brood + beker melk
  • 2 tussendoortjes; 50 tot 100 gram fruit of groenten en beker water
  • Avondeten; Maaltijd van circa 200 gram. Ideale samenstelling is 100 gram groente, 80 gram aardappelen / rijs / pasta en 20 gram vlees in combinatie met beker water
  • Laatste voeding; Borstvoeding of water

Is je kindje tussen de 1 en 4 jaar en twijfel je over de voeding die hij binnen krijgt? Probeer dan eens de eetwijzer.

Signalen dat je kind klaar is voor vaste voeding

Professionals hebben een lijstje gemaakt met signalen waaraan je zou kunnen merken dat je baby toe is aan deze grote stap. Zo bijzonder eigenlijk dat de natuur zo geregeld is dat je dit kan ‘lezen’.

  • Je baby lijkt onverzadigbaar
  • De handjes van je baby zitten steeds vaker in de mond
  • Smakgeluidjes maken
  • Met hoofd draaien
  • Vaker ‘s-nachts wakker worden, zeker als hij doorslaapt

Wat mag je baby niet hebben?

Soms kun je beter wachten met het geven van bepaald voedsel, omdat dit allergische reacties kan veroorzaken. Sommige kinderen reageren niet goed op bepaalde voedingsstoffen en krijgen bijvoorbeeld last van eczeem of darmkrampen. Gedurende het eerste levensjaar zijn er een aantal voedingsmiddelen die je je kindje liever nog niet of slechts met mate geeft, omdat die relatief vaak een overgevoelige reactie geven, of omdat je kindje die nog niet verwerken kan. Dit geldt voor de volgende etenswaren:

  • gluten: alles waarin tarwe, gerst, rogge of haver is verwerkt
  • eieren
  • koemelk
  • extra zout en suiker
  • kruiden
  • gedroogde vruchten
  • citrusvruchten
  • schaal- en schelpdieren
  • Honing
  • Fast food of junk food

Een uitgebreid overzicht per leeftijd en uitleg waarom niet, vind je bij het voedingscentrum.

Rapley of niet?

We begonnen met een paar potjes. Vooral om even uit te testen hoe hij hier op reageert. Het maakte niet uit wat, maar alles werd met open mond ontvangen. Hij ontwikkelde zelfs een soort huiltje als het niet snel genoeg ging naar zijn zin… Het eerste potje ging dan ook helemaal op. Rapley vond ik bij hem niet zo geschikt. Omdat hij toch moeilijk rechtop zit, geen tandjes heeft en ‘problemen’ heeft met zijn spierkracht. Een wortelschijfje ter afwisseling vond hij wel heerlijk om als een soort zuurtje even op te mogen zuigen.

Lees ook: Rapley / kleintjes methode

De eerste hapjes

De darmpjes zijn nog niet gewend aan vast voedsel en moeten zich aanpassen, wat voor krampjes kan zorgen. Wanneer je de hapjes zelf maakt, kies dan altijd voor verse producten en voeg geen extra suiker of zout toe. Groenten uit pot of blik bevatten altijd meer zout dan goed is voor je kindje.

Spuugt je baby de hapjes meer uit dan dat hij ze doorslikt? Dit is normaal. Het is wennen voor je baby om te eten van een lepeltje én aan nieuwe smaken. Deze nieuwe smaken zijn voor een baby ook veel intenser dan voor een volwassene. Wees ook niet ongerust als hij maar een paar hapjes eet. Probeer het gewoon de volgende dag nog een keer. Je kan ervoor kiezen om je baby een paar keer hetzelfde gerecht te geven of dit juist af te wisselen. De meningen hierover zijn verschillend. Als er echter in de familie voedselallergie voorkomt, is het wel verstandig om enkele dagen achter elkaar hetzelfde hapje te geven. Zo kun je testen of er eventuele allergische reacties optreden.

Lees ook: Zelf babyvoeding maken; recepten groente & fruit baby hapjes en schema voor de eerste maanden

Mijn ervaringen

Toen bleek dat het eten goed ging ben ik ook zelf hapjes gaan maken. Te beginnen met wat rode bietjespuree van de prinsessenstampot die ik voor onze dochter had gemaakt. Dit was de eerste maaltijd waarbij we met zijn viertjes aan tafel zaten. Later heb ik meer groentenhapjes gestoomd, gepureerd en ingevroren. Gelijk geproportioneerd met de diepvriesblokjeslade (of hoe dat ook heet). Het voordeel van potjes is dat ze rekening houden met wat een baby van die leeftijd wel of niet mag eten. Als je het zelf maakt moet je daar zelf over nadenken. Zo dacht ik altijd dat je onder de zes maanden geen brood mocht geven. Blijkt nu dat het voedingscentrum dat wel adviseert, mits het oefenhapjes zijn en geen maaltijden gaat vervangen. Want mag je dan eigenlijk wanneer wel geven?

Ben je op zoek naar meer tips of nieuwsgierig naar of je het goed doet doe dan de Eerste hapjes Opvoedquiz van het Voedingscentrum. Meer dan de helft van de kinderen tussen de 1 en 4 jaar krijgt niet de juiste voeding. Of  doe de eetwijzertest van Oei ik Groei.

Wanneer begon jij met vaste voeding?

Linda

Publisher at Mamaliefde
Linda is oprichter van Mamaliefde.nl, getrouwd en moeder van een koningskoppel bestaande uit een self-proclaimed prinses en een nieuwsgierige zoon. Met een achtergrond als pedagoge is ze op de hoogte van de theorie, maar weet ze ook dat dat in de praktijk als moeder soms net iets anders kan zitten. Het liefste reist ze de hele wereld over, ze heeft een zwak voor kwalitatief speelgoed en probeert de vele uurtjes werken te compenseren met quality time doorbrengen met het gezin. Daarom ook dat dat haar favoriete onderwerpen zijn om over te schrijven. Altijd in voor een spontane actie.