Ik kan me nog goed herinneren. Tijdens mijn opleiding biologie en medisch laboratoriumonderzoek liep ik stage bij het laboratorium van een ziekenhuis. Geregeld kwam er een bloedmonster binnen van een vrouw die drie maanden zwanger was waarvan we de bloedgroep en rhesusfactor moesten bepalen. Waarom moet van iedere zwangere vrouw de rhesusfactor bepaald worden? Ik leg het uit.

Bloedgroepen

Weet je het nog van de middelbare school? Als je bloed laat staan zal het in twee delen scheiden, in het plasma en de bloedcellen. Er zijn drie verschillende soorten bloedcellen: je witte bloedcellen, je rode bloedcellen en je bloedplaatjes. De witte bloedcellen vormen een belangrijke basis voor je immuunsysteem en je bloedplaatjes zorgen voor de bloedstolling als je een wondje hebt. De rode bloedcellen heb je nodig voor het zuurstoftransport. Aan de buitenkant van de rode bloedcellen zitten allerlei eiwitten die we antigenen noemen. De belangrijkste antigenen noemen we A en B. Sommige mensen hebben alleen antigeen A op hun rode bloedcellen, deze mensen hebben bloedgroep A. Mensen die alleen B hebben, hebben bloedgroep B. Als je zowel A en B hebt dan heb je bloedgroep AB en heb je geen van beide antigenen op je rode bloedcellen dan heb je bloedgroep 0 (je spreekt dit uit als nul, en niet als ‘oo’ zoals veel mensen het uitspreken).

Rhesusfactor

Naast de belangrijkste antigenen A en B kun je ook nog tal van andere antigenen op je rode bloedcellen hebben. Na de antigenen A en B is de belangrijkste antigen D. Dat noemen we de rhesusfactor. Ongeveer 85% van de mensen hebben het antigeen D op hun rode bloedcellen. Deze mensen zijn dus rhesus positief. 15% van de mensen heeft dus niet het antigeen D op hun rode bloedcellen en zijn dus rhesus negatief.

Antistoffen

Oké, we hebben dus wel of niet bepaalde antigenen op onze rode bloedcellen. Maar wat is het probleem als je als vrouw rhesus negatief bent en je wordt zwanger? Dat heeft met antistoffen te maken. Als je zelf het antigeen D niet hebt, maar je komt wel in aanraking met dit antigen doordat je bijvoorbeeld ooit een bloedtransfusie hebt gehad, dan herkent je lichaam het antigen niet. En wat doet het lichaam met dingen die het niet kent? Die wil het lichaam graag opruimen. Dus er worden antistoffen gemaakt tegen het antigen en dus tegen de cel waar het antigen op zit. Deze antistoffen binden aan het antigen en vervolgens kan het lichaam overgaan tot het opruimen van de cellen die het D op zich hebben.

Rhesusziekte

Stel dat jij zelf rhesus negatief bent en je bent zwanger van een baby die rhesus positief is. Als je nog nooit een bloedtransfusie hebt gehad en het is je eerste zwangerschap dan is dit op zich nog niet zo’n probleem. Jouw lichaam heeft nog geen D-antistoffen gemaakt dus de bloedcellen van de baby worden niet aangevallen. Je lichaam gaat alleen maar D-antistoffen maken als jouw bloed in aanraking komt met de D-antistoffen op de rode bloedcellen van de baby. Dus op dat moment gaat jouw bloed D-antistoffen maken tegen de bloedcellen van de baby. De antistoffen binden aan de bloedcellen van de baby waardoor de bloedcellen worden opgeruimd. Het gevolg is dat de baby bloedarmoede krijgt. Dit wordt rhesusziekte genoemd en is natuurlijk heel gevaarlijk voor de baby! Bij een eerste zwangerschap is het probleem meestal nog niet zo groot omdat de hoeveelheid antistoffen die de moeder aanmaakt nog vrij beperkt zijn. Bij een tweede zwangerschap van een rhesus positieve baby is dit probleem groter, omdat een tweede contact met hetzelfde D-antigen een veel grotere hoeveelheid antistoffen tot gevolg heeft.

Niks doen

Als jij als moeder rhesus negatief bent en je baby is rhesus positief en er zou niks gebeuren kan de baby dus rhesusziekte krijgen. Vooral de tweede rhesus positieve baby loopt gevaar. De rode bloedcellen van de baby worden afgebroken. Hierdoor kan er minder zuurstof door het lichaam van de baby vervoerd worden, wat natuurlijk schadelijk is voor de processen in het lijfje van de baby. Daarnaast ontstaan er ook gifstoffen in het bloed omdat de rode bloedcellen met velen tegelijk worden afgebroken. Dit leidt tot geelzucht van de baby. Rhesusziekte kan zo ernstig zijn dat de baby er aan kan overlijden in de buik van de moeder. Voordat de rhesusfactor en de effecten ervan werden ontdekt gebeurde dit dan ook. Tegenwoordig wordt er gelukkig op gehandeld.

Rhesusprik

Als je drie maanden zwanger bent moet je bloedprikken om onder andere je bloedgroep vast te stellen. Blijk hieruit dat je inderdaad rhesus negatief bent dan moet je rond de 27 weken weer laten bloedprikken. In dit onderzoek wordt de bloedgroep van de baby vastgesteld en natuurlijk vooral de rhesusfactor van de baby. Als hier uitkomt dat de baby inderdaad rhesus positief is dan krijg je op twee tijdstippen een prik. De eerste is rond de 30 weken, en de andere is 48 uur na de bevalling. Met deze prik krijg je stoffen toegediend die de rode bloedcellen van de baby in jouw lichaam snel opruimen zodat het aanmaken van antistoffen beperkt blijft.

Is je baby ook rhesus negatief dan hoeven deze prikken niet, omdat je lichaam dan niet in aanraking komt het D-antigen, omdat de baby die ook niet heeft.

Doctor taking blood test stockphoto from Shutterstock / dmitry melnikov

Geke Douw

Ik ben Geke, getrouwd met mijn jeugdliefde en mama van twee heerlijk ondernemende jongens (2012 en 2014) en een schattig maar minstens zo ondernemend meisje (2018).
Ik ben bijles docent exacte vakken en blogger. Neem gerust een kijken op www.nietvolgensboekje.nl !
Geke Douw

Latest posts by Geke Douw (see all)